Cevat Bayrak Adresi

Adres:Şişli Echomar Görüntüleme ve Polikliniği, 19 Mayıs Cad. No:4 Nova Baran Plaza, Şişli / İstanbul

Histerosalpingografi (HSG) Nedir ve Nasıl Çekilir?

Histerosalpingografi (HSG) Nedir ve Nasıl Çekilir?

“HSG” kısaltması “rahim ve tüp filmi” anlamına gelen Histero_Salpingo_Grafi kelimelerinin baş harflerinden oluşan kısaltmadır. Halk arasında “Rahim Filmi” olarak bilinir. HSG, rahim boşluğu ve tüpleri incelemek için çekilen özel bir röntgen filmidir.

Kas hücreleri, mukoza hücreleri, bağ hücreleri ve salgı hücrelerinden oluşan rahim ve tüpler, normal röntgen filmlerinde görünmezler. Ancak bu organların iç boşlukları röntgen filmlerinde görülebilen kontrast madde adı verilen sıvı ile doldurulabilir ve böylece rahim boşluğu ile tüplerin içindeki geçitler röntgen filmlerinde görülebilir hale gelir. Anlaşılacağı gibi HSG işleminin 2 komponenti vardır. Birincisi rahim boşluğu ve tüp geçitlerinin kontrast madde ile doldurulması ikincisi uygun pozlarda röntgen filmleri çekilmesidir.

HSG uzun zamandır bilinen ve uygulanan bir inceleme yöntemidir. İlk Rahim Filmi HSG, 1914 yılında çekilmiştir. Ancak baş döndürücü hızla ilerleyen teknoloji, gelişen cihazlar ve yeni teknikler sayesinde inceleme süresi kısalmış, tüplerin yanlışlıkla tıkalıymış gibi çıkması ihtimali belirgin derecede düşmüş, ağrı, kanama gibi yan etkiler ve çeşitli komplikasyonlar da ya ortadan kalkmış ya da çok azalmıştır. Bu makalede, içinde bulunduğumuz 2016 yılında dünyada geçerli ve yaygın olarak kabul görüp tercih edilen en son teknolojiler, cihazlar, çekim teknikleri ve malzemelerden bahsedeceğim. Genellikle daha ucuz olmaları dışında hiç bir üstünlüğü bulunmayan eski teknikler ve malzemelerin dezavantajları ve birbirleriyle karşılaştırmalarından bahsetmeyeceğim.

Günümüzde rahim filmi HSG incelemesi için en uygun kontrast maddeler organik iyot tuzlarının sudaki eriyikleridir. İyot elementi yüksek atom numarasına sahiptir ve yüksek oranda x-ışını absorbe eder. Bu nedenle iyotlu kontrast maddeler röntgen filmlerinde belirgin olarak görülebilirler. Suda çözünebilir noniyonik iyotlu kontrast maddeler yan etki ve komplikasyon riski en düşük ve görüntü kalitesi en iyi olan kontrast maddelerdir. Uygun fiziksel özelliklerde hazırlanmış bu kontrast maddeler tüplerden daha düşük basınçta ve daha hızlı geçebildiğinden ağrısız bir HSG incelemesi yapabilmek için de daha uygundurlar.

Kontrast maddeyi rahim boşluğuna doldurabilmek için çok çeşitli yumuşak, ince, özel kanül ve kateterler mevcuttur. Bunların bir kısmının ucunda verilen kontrast maddenin geri gelmesini engellemek için fındık büyüklüğünde bir balon bulunur. İnsanların anatomik yapıları birbirine çok benzer ama asla tıpatıp birbirinin aynısı değildir. Tıpatıp birbirinin aynısı olmayan kişilerin hepsi için aynı tıbbi aparatın kullanılması uygun değildir. Bu nedenle HSG incelemesi için tahim ve tüplerin içine kontrast maddeyi dolduracak olan hekim spekulum denen muayene aletini vajinaya yerleştirip uygun antiseptik temizliği yaptıktan sonra rahim ağzının yapısına en uygun kanül veya kateteri tercih eder. Örneğin rahim ağzı deliği çok küçük olan birisi için 16-18 numara anjiokat kılıfı veya 4-5 Fr çaplı basit bir kanül yeterli olurken, rahim ağzı deliği normal çapta olanlarda balonlu HSG kateteri, daha geniş olanlarda ise daha iyi tutunabilen örgülü balonlu HSG kateteri tercih edillir.

Balonlu HSG kateteri kullanılacaksa kateterin balonu rahim ağzı kanalı içinde şişirilerek içeriye kontrast madde doldurulur. Eğer bunda başarılı olunamazsa balon rahim içinde şişirilerek gerekli basınç sağlanır. İntravazasyon, mukus tıkacı, polip tıkacı veya cornual spazm gibi durumlardan birisiyle karşılaşılırsa özel selektif salpingografi kateteri ile tüplerin ağzından tüp içine kontrast madde gönderilerek tüpün açık olup olmadığına veya distal tubal hastalık olup olmadığına bakılmalıdır.

HSG işleminin ikinci komponenti uygun aşamalarda uygun doz ve pozda röntgen filmlerinin çekilmesidir. Rahim filmi HSG, en iyi C kollu röntgen cihazları ile çekilebilir. C kollu röntgen cihazlarının tüp ve dedektörleri her yöne doğru hareket edebilmekte, öne veya arkaya dönük rahimlerin tam karşısına geçerek film çekebilmekte, kıvrımlı tüpleri sağdan, soldan, yukarı veya aşağıdan görüntüleyerek ayrıntılı bir şekilde gösterebilmektedir. C kollu röntgen cihazlarının yeni modelleri flat panel dedektörlü çok düşük radyasyon ile daha net görüntüler elde edebilen cihazlardır. Flat panel dedektörlü cihazların hastanın üzerinde duran dedektörü dikdörtgen şeklindedir. Alınan görüntüler de yuvarlak değil kare veya dikdörtgen alanlar halindedir.

HSG incelemesi sırasında genellikle 4-6 adet röntgen çekilir. 4 Adetten daha azı yetersiz kalır. 6 Adetten fazlası ise çoğu zaman gereksizdir. İlk alınan film, kontrast madde verilmeden önce çekilen direk grafidir. Sonra kontrast madde verilirken çeşitli açılardan 3-4 adet film çekilir. En son film ise verilen kontrast maddenin karın çerisindeki dağılımını kontrol etmek için alınan geç grafidir. Son grafiden önce gerekli hallerde kontrast maddenin dağılması için filmi çekilen kişi kendi etrafında bir tur döndürülebilir.

Yukarıda anlatıldığı şekilde yeni teknikler ve ileri teknoloji cihazlar kullanılarak yapılan HSG incelemesi, eski ve klasik sistemlere göre daha kısa sürer, ağrısızdır, komplikasyon riski düşüktür ve gerçeğe yakın doğru sonuçlar verme özelliği çok daha fazladır.